İş makineleri dahil her türlü deniz, hava ve kara nakil vasıtasının alım satımıyla uğraşanlar, MASAK düzenlemelerinde finansal olmayan yükümlüler arasında sayılır. Bir oto galerisi için bu, satışın yalnızca ruhsat ve noter işlemi olmadığı anlamına gelir. Araç, nakit suç gelirini taşınabilir, yeniden satılabilir ve değeri piyasada kolayca doğrulanamayan bir varlığa çevirmenin pratik bir yoludur. Bu rehber, galerinin hangi müşteride ve hangi işlemde daha dikkatli olması gerektiğini ele alır.
Araç neden aklama aracı olur?
Aracın değeri model, yıl, kilometre ve hasar geçmişine göre geniş bir aralıkta değişir. Bu esneklik, satış bedelinin belgede olduğundan farklı gösterilmesine alan açar. Araç ayrıca kısa sürede yeniden satılabilir ve satıştan elde edilen para, artık bir araç satış bedeli olarak meşru görünür. Lüks ve yüksek değerli araçlar bu döngüde daha çok kullanılır; çünkü tek işlemde büyük tutarı taşırlar.
Galeride 7 işaret
- Yüksek değerli aracın tamamen nakitle ve pazarlıksız alınması.
- Alıcının aracı başka biri adına almak istemesi ya da ruhsatın hemen üçüncü kişiye devredilmesi.
- Aynı kişinin kısa aralıklarla birden fazla araç alıp kısa sürede elden çıkarması.
- Belgedeki satış bedelinin aracın piyasa değerinden belirgin biçimde düşük yazılmasının istenmesi.
- Ödemenin alıcıyla bağlantısı açıklanamayan bir kişiden ya da birden fazla hesaptan parça parça gelmesi.
- Aracın satıştan hemen sonra yurt dışına çıkarılacağının söylenmesi.
- Takas ve fark ödemesinde takasa verilen aracın değerinin olağan dışı biçimde yüksek tutulması.
Dört eksende galeri müşterisi
- Müşteri
- Mesleği ve geliri araç fiyatıyla orantılı olan alıcı düşük kalır. Geliri belirsiz, her seferinde farklı bir kişi adına işlem yapan ya da kendisini başka birinin aracısı olarak tanıtan alıcı ekseni yükseltir.
- Ürün ve hizmet
- Lüks araçlar, tekneler ve iş makineleri yüksek; düşük değerli ikinci el binek araçlar görece düşük risk taşır. Konsinye satışta aracın gerçek sahibinin kim olduğu ayrıca sorulmalıdır.
- Ülke ve bölge
- Yurt dışına çıkarılacak araçlarda varış ülkesi önemlidir. Yaptırımlı ülkelere ya da onlara komşu transit noktalara gidecek araçlar ve iş makineleri ihracat kontrolü sorusunu da gündeme getirir; bu taraf dış ticaret risk analizinde.
- Kanal ve işlem
- Nakit ödeme, üçüncü kişi ödemesi ve satış bedelinin bölünmesi. Kredi ya da finansman şirketi aracılığıyla yapılan satışlarda finansman kuruluşu ayrı bir kontrol katmanı oluşturur.
Satış masasında skor
Galeride liste taraması kapora alınmadan ve noter randevusu verilmeden önce yapılmalıdır. Alıcının adını doğum tarihiyle birlikte ölçmek, yaygın adlarda aynı adı taşıyan başka biriyle karışmayı büyük ölçüde önler. Araç bir şirket adına alınıyorsa şirket unvanı ve yetkili kişiler ayrı ayrı ölçülür.
- Düşük bant ve işaret yok: satış normal akışında sürer.
- Orta bant: eşleşen alanlar kimlik belgesiyle karşılaştırılır, gerekirse ek bilgi istenir.
- Yüksek bant ya da doğrulanmış bir yaptırım eşleşmesi: satış durdurulur; adımlar eşleşme rehberinde.
PEP eşleşmesi satışı engellemez ama yüksek değerli ve nakit bir alımla birleştiğinde fonun kaynağının sorulmasını gerektirir; bkz. PEP rehberi.
Noter ve finansman tarafıyla birlikte
Araç satışı noterde tamamlanır ve çoğu zaman bir finansman şirketi ya da banka sürece katılır. Galerinin kendi risk değerlendirmesi bu tarafların kontrollerinin yerine geçmez, ama onlardan önce gelir: şüpheli bir alıcıyı ilk fark eden çoğu zaman galeri çalışanıdır. Noter risk analizi ve finansman ve leasing risk analizi aynı işlemin diğer halkalarını anlatır.
Kurgusal bir örnek: kardeş adına ruhsat
Bir müşteri yüksek değerli bir arazi aracını nakitle almak istiyor, fiyat üzerinde hiç pazarlık yapmıyor ve ruhsatın kardeşi adına düzenlenmesini istiyor. Kayıtlarınıza bakınca aynı kişinin iki ay önce de sizden başka bir araç aldığını ve o aracın kısa süre sonra el değiştirdiğini görüyorsunuz. Hem müşterinin hem kardeşinin ölçümü "Risk yok" bandında.
Liste tarafı temiz, ama yedi işaretin üçü (pazarlıksız nakit, başkası adına ruhsat, sık alım ve elden çıkarma) aynı müşteride buluşuyor. Ürün ve kanal eksenleri zaten yüksek olduğundan müşteri yüksek risk sınıfına girer.
Yapılacak iş, ödemenin banka üzerinden yapılmasını istemek, aracın neden kardeş adına alındığını sormak ve paranın kaynağına dair bir açıklama almaktır. Müşteri bunlardan kaçınıyorsa satıştan vazgeçmek ve şüpheyi değerlendirmek gerekir. Kararınızı ve gerekçesini, iki satışı birbirine bağlayan notla birlikte saklayın.
Kısa bir kayıt alışkanlığı
Her yüksek tutarlı satış için tek satırlık bir not yeterlidir: alıcı, ödeme biçimi, ölçüm sonucu, varsa gördüğünüz işaret ve kararınız. Aynı kişinin altı ay içinde üçüncü kez araç aldığını ancak bu notlar fark ettirir. Dört unsurun birlikte nasıl değerlendirileceği risk bazlı yaklaşım rehberinde.
Bu rehber genel bilgi verir ve hukuki görüş yerine geçmez. Yürürlükteki mevzuat için MASAK'ın ve Resmî Gazete'nin güncel yayınlarını esas alın.