Müşteriyi tanı ilkesi (İngilizce kısaltmasıyla KYC, "know your customer"), kiminle iş yaptığınızı bilmeniz ve bunu belgeleyebilmeniz demektir. 5549 sayılı Kanun yükümlülere müşterinin tanınması yükümlülüğünü getirir; ayrıntılar MASAK'ın tedbirlere ilişkin yönetmeliğinde düzenlenir. Kuyumcular, döviz büroları ve kıymetli maden ticareti yapanlar bu yükümlüler arasındadır.
Müşteriyi tanıma neleri kapsar?
- Kimlik tespiti
- Gerçek kişide kimlik belgesi, tüzel kişide ticaret sicili kaydı ve yetkililerin kimlikleri. Bilgilerin belgenin aslından ya da onaylı örneğinden doğrulanması.
- Gerçek faydalanıcı
- Bir şirket adına işlem yapılıyorsa şirketin arkasında son tahlilde kimin olduğu. Karmaşık ortaklık yapıları kendi başına bir risk işaretidir.
- İş ilişkisinin amacı
- Müşterinin neden ve ne sıklıkla işlem yapacağı, beklenen tutarlar.
- Sürekli izleme
- İşlemlerin müşterinin profiline uyup uymadığının izlenmesi ve müşteri bilgilerinin güncel tutulması.
Kimlik tespiti ne zaman yapılır?
- Sürekli iş ilişkisi kurulurken
- Tek bir işlem ya da birbiriyle bağlantılı işlemler mevzuatta belirtilen tutarı aştığında
- Şüpheli işlem bildirimini gerektiren durumlarda, tutar gözetilmeksizin
- Daha önce alınan kimlik bilgilerinin doğruluğundan ya da yeterliliğinden şüphe duyulduğunda
Tutar eşikleri zaman zaman güncellenir. Kendi işinize uygulanan güncel tutarı MASAK'ın yürürlükteki düzenlemelerinden kontrol edin.
Sıkılaştırılmış tedbirler
Risk değerlendirmesi yüksek risk gösterdiğinde olağan tanıma yetmez. FATF Tavsiyeleri ve MASAK düzenlemeleri bu durumda riskle orantılı ek tedbirler bekler. Tipik tetikleyiciler şunlardır:
- Müşterinin siyasi nüfuz sahibi kişi olması
- FATF'nin yüksek riskli ya da sıkı izlemedeki ülkeleriyle bağlantı
- Olağandışı büyüklükte, karmaşık ya da açık bir amacı görünmeyen işlemler
- Liste taramasında doğrulanamayan bir eşleşme
Uygulanabilecek tedbirlere örnekler:
- Müşteriden, gerçek faydalanıcıdan ve işlemin amacından ek bilgi ve belge istemek
- Fonun ve servetin kaynağını sorup belgelendirmek
- İş ilişkisini ya da işlemi üst yönetimin onayına bağlamak
- İşlemleri daha sık ve daha ayrıntılı izlemek
Tezgâhta pratik bir akış
Bir kuyumcu ya da döviz bürosu için müşteri karşınızdayken izlenebilecek sıra:
- Kimlik belgesini alın, aslı üzerinden bilgileri kontrol edin.
- Adı, doğum tarihini ve uyruğu Risk Sorgu ile ölçün.
- Okuma "Risk yok" ise ve işlem olağansa olağan sürece devam edin.
- Okuma düşük, orta ya da yüksekse kayıttaki bilgileri kimlikle karşılaştırın. Ayrıştırılamıyorsa işlemi bekletin ve uyum görevlinize danışın.
- Ölçümü yazdırın, kimlik örneğiyle birlikte dosyaya koyun.
Basitleştirilmiş tedbirler
Mevzuat, riskin düşük olduğu belirli müşteri ve işlem türleri için daha hafif tedbirlere de izin verir. Bu, tanıma yükümlülüğünün kalktığı anlamına gelmez; kapsamı ve sıklığı riske göre ayarlanır. Basitleştirilmiş tedbir uyguladığınız durumlarda gerekçenizi yazılı tutun.
Şüphe oluştuğunda
Müşteriyi tanıma sürecinde bir işlemin suç geliriyle ya da terörün finansmanıyla bağlantılı olduğundan şüphelenirseniz MASAK'a şüpheli işlem bildirimi yapma yükümlülüğünüz doğabilir. Bildirimde bulunduğunuzu müşteriye ya da üçüncü kişilere açıklamamanız gerekir. Bu konuda kurumunuzun uyum görevlisi ve hukuk danışmanıyla birlikte hareket edin; eşleşmelerin nasıl ele alınacağını eşleşme rehberinde anlattık.
Bu rehber genel bilgi verir ve hukuki görüş yerine geçmez. Yürürlükteki mevzuat için MASAK'ın ve Resmî Gazete'nin güncel yayınlarını esas alın.