PEP, İngilizce "politically exposed person" ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede siyasi nüfuz sahibi kişi olarak geçer. Önemli bir kamu görevini yürüten ya da yakın zamanda yürütmüş kişileri, bu kişilerin aile üyelerini ve yakın iş ortaklarını anlatır. Kuyumcular, döviz büroları, muhasebeciler ve diğer yükümlüler için PEP sorgulama, müşteriyi tanıma sürecinin olağan bir adımıdır.
Kimler siyasi nüfuz sahibi kişi sayılır?
FATF Tavsiyeleri üç grup tanımlar: yabancı ülkelerde önemli kamu görevi yürütenler, kendi ülkesinde önemli kamu görevi yürütenler ve uluslararası kuruluşlarda üst düzey görev alanlar. Tipik örnekler şunlardır:
- Devlet ve hükümet başkanları, bakanlar ve bakan yardımcıları
- Milletvekilleri ve siyasi partilerin üst düzey yöneticileri
- Yüksek mahkeme üyeleri ve üst düzey yargı mensupları
- Merkez bankası yönetimi, büyükelçiler, üst rütbeli askerler
- Kamu iktisadi teşebbüslerinin üst yöneticileri
- Uluslararası kuruluşların yöneticileri ve yönetim kurulu üyeleri
Orta ve alt kademe kamu görevlileri bu tanıma girmez. Buna karşılık PEP'in eşi, çocukları, anne ve babası gibi aile üyeleri ile onunla ortak şirket sahibi olan ya da yakın iş ilişkisi bulunan kişiler aynı dikkatle ele alınır.
PEP statüsü yaptırım anlamına gelmez
Bu ayrım önemlidir. Yaptırım listesindeki bir kişiyle iş yapmak hukuken yasaklanmış olabilir; siyasi nüfuz sahibi bir kişiyle iş yapmak ise yasak değildir. PEP statüsü, kişinin görevi nedeniyle rüşvet ve yolsuzluk gelirlerinin aklanmasına daha açık olabileceğini gösteren bir risk işaretidir. Beklenen tepki işlemi reddetmek yerine müşteriyi daha dikkatli tanımaktır.
Risk Sorgu bu yüzden PEP kaydını sonuçta ayrı bir işaretle gösterir ve kaydın bir yaptırım olmadığını açıkça yazar. Bantların nasıl okunacağı risk bantları sayfasında.
FATF Tavsiye 12 ne ister?
Uluslararası standardı belirleyen FATF, siyasi nüfuz sahibi kişileri Tavsiye 12'de ele alır. Yabancı PEP'ler için olağan müşteri tanıma tedbirlerine ek olarak şunları bekler:
- Müşterinin ya da gerçek faydalanıcının PEP olup olmadığını belirleyecek bir risk yönetim sistemi
- İş ilişkisi kurmak ya da sürdürmek için üst yönetimin onayı
- Servetin ve fonların kaynağını belirlemek için makul tedbirler
- İş ilişkisinin sıkılaştırılmış biçimde sürekli izlenmesi
Yurt içi PEP'ler ve uluslararası kuruluş görevlileri için aynı tedbirler, iş ilişkisi yüksek riskli görüldüğünde uygulanır. Türkiye'deki yükümlüler için çerçeve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve MASAK düzenlemeleridir; uygulamadaki ayrıntılar için MASAK'ın yürürlükteki mevzuatını ve rehberlerini esas alın.
PEP sorgulama nasıl yapılır?
- Adı kimlik belgesindeki gibi yazın. Yabancı uyruklu müşterilerde pasaporttaki Latin harfli yazımı kullanın.
- Tam doğum tarihini, doğum yerini, uyruğu ve biliyorsanız pasaport ya da kimlik numarasını ekleyin. Aynı adı taşıyan farklı kişiler bu bilgilerle ayrılır; ne kadar çok bilgi girerseniz sonuç o kadar güvenilir olur.
- Sonuçta bir PEP kaydı çıkarsa kayıttaki görevi, ülkeyi ve doğum bilgisini müşterinin beyanı ve belgeleriyle karşılaştırın.
- Kişi gerçekten PEP ise fonun ve servetin kaynağını sorun, ilişkiyi üst yönetiminizin onayına sunun ve kararınızı gerekçesiyle yazın.
- Ölçüm sonucunu yazdırıp müşteri dosyasına ekleyin.
Görevden ayrılan kişiler
FATF, görevden ayrılan bir kişinin ne zaman PEP sayılmayacağı için sabit bir süre koymaz; riskin, kişinin hâlâ taşıdığı etkiye göre değerlendirilmesini ister. Eski bir bakanın görevden ayrıldıktan kısa süre sonra açtığı yüksek tutarlı bir hesap, yıllar önce görevden ayrılmış bir yerel yöneticinin küçük işleminden farklı değerlendirilir.
Veri setlerinin sınırları
PEP verileri kamuya açık kaynaklardan derlenir ve hiçbir kaynak eksiksiz değildir. Aile üyeleri ve yakın iş ortakları listelerde çoğunlukla yer almaz. Bu yüzden ad taraması, müşterinin kendi beyanının ve sorularınızın yerine geçmez. Müşteri formunuza "Siz ya da yakınlarınız önemli bir kamu görevi yürütüyor mu?" sorusunu eklemek, taramanın kaçırabileceği durumları yakalar.
Bu rehber genel bilgi verir ve hukuki görüş yerine geçmez. Yürürlükteki mevzuat için MASAK'ın ve Resmî Gazete'nin güncel yayınlarını esas alın.